Nurkowanie z CN Nowa AMA

Tego ranka Ocean Atlantycki był wzburzony. Czekał nas kilkugodzinny rejs w kierunku stada żerujących kaszalotów, zauważonego przez obserwatora na lądzie, pracującego niegdyś dla przemysłu wielorybniczego. Nasza gumowa łódź wyposażona byłą w dwa potężne silniki, a jej kapitan, Manuel, prowadził ją z godną podziwu wprawą. Musieliśmy przedzierać się przez pieniste bałwany, a sytuacja pogorszyła się jeszcze, kiedy zaczęło padać. Po trzydziestu minutach byłam przemoczona, mimo skafandra nurkowego i sztormiaka, które miałam na sobie. Manuel zasugerował, żebyśmy przeczekali sztorm w najbliższym porcie. W niewielkim porcie Porto de Aguada, używanym niegdyś przez wielorybników, znaleźliśmy zaciszną przystań oraz prosty pub, pełen miejscowych rybaków.

Jak to zwykle bywa na małych wyspach z dala od stałego lądu, po mniej więcej godzinie morze stało się gładkie, mgła znikła, jasne słońce odbijało się w tafli wody a "nasze" stado kaszalotów wciąż było widziane przez obserwatora. Wkrótce do niego dotarliśmy. :Oddychaj. Bądź spokojna. Nie rzucaj się na nie, bo uciekną. Poruszaj się powoli i rozważnie." Paul, biolog, mógłby powtarzać te banialuki w kółko, słowo za słowem, jak mantrę, której nigdy nie zapomnę. Sam pracował jak opętany, robiąc notatki i zdjęcia, mające posłużyć do identyfikacji kaszalotów. A ja czułam się jak we śnie. Byliśmy otoczeni przez stado samic z młodymi. delikatnie pieszczących swoje gigantyczne głowy i wdzięcznie kręcącymi się pod powierzchnią. Manuel zatrzymał silniki. Szum fal i krzyki mew przerywane były jedynie potężnymi oddechami waleni, do których rychło dołączyło pstrykanie aparatów fotograficznych. Nagle wielka głowa starej samicy wynurzyła się spod powierzchni blisko nas, trzy, może cztery metry od łodzi. Obróciła się wokół własnej osi, utrzymując idealnie pionową pozycję i rzuciła nam przenikliwe spojrzenie, zanim znikła pod powierzchnią. Wszyscy wstrzymaliśmy oddech i zaniemówiliśmy.

Manuel ustawił łódź na kursie kolejnego dorosłego kaszalota. Gdy znaleźliśmy się w odległości około osiemdziesięciu metrów od niego, dał mi sygnał i zanurzyłam się w świat pełen dźwięków morskich ssaków. Nie mogłam niczego dostrzec, lecz bardzo dokładnie czułam obecność kaszalotów. Ich narządy echolokacji są potężne i analizowały mnie one przy pomocy swoich sonarów. Prawie wszystkie walenie z podrzędu zębowców używają echolokacji jako podstawowego zmysłu postrzegania ich mrocznego świata. Staccato głośnych trzasków odbija się od obiektów takich jak ryby i wraca do wieloryba, który odbiera je różnymi organami. Zwierzęta "słyszą" to echo jako trójwymiarowy obraz, posiadający swój kształt, gęstość i odległość. Ostatnie dowody sugerują, że kaszaloty używają echolokacji do wyjątkowo skomplikowanego poziomu komunikowania się. Przy pomocy tych trzasków przekazują sobie informacje, które interpretują nie jako dźwięki, lecz trójwymiarowe obrazy powstające bezpośrednio w ich mózgach. Echolokacja kaszalotów bazuje na tych samych prawach akustyki, na których opiera się obrazowanie sonarowe w łodziach podwodnych i ultrasonografia w medycynie. Dla mnie nic nie może się równać zawieszeniu w tych chwilach, gdy niecierpliwie wyglądałam jakiegoś kształtu w ciemnym błękicie. W tej samej chwili poczułam pragnienie, by wreszcie stanąć twarzą w twarz z największym drapieżnikiem na ziemi: morskim ssakiem ważącym czterdzieści ton, o rozmiarach miejskiego autobusu. Jednak nie miałam jednak wiele czasu na rozmyślania, zanim ogromna, dorosła samica pojawiła się kilka metrów ode mnie, przepływając powoli. Zaniepokojona pstrykaniem mojego aparatu szybko odwróciła się i machnięciem ogona skierowało swoją gromną masę w głębiny z gracją delfina. Zobaczyć z bliska, pod wodą, te gigantyczne lewiatany to rzadki przywilej. Wynurzyłam się z zapartym tchem i Manuel wziął mnie szybko na pokład.

W okolicy były jeszcze cztery młode kaszaloty i następna dorosła samica. Młode nie były jeszcze zdolne do głębokich i długich nurkowań i - ku naszej radości - były mniej nieśmiałe niż dorosłe, oraz równie ciekawskie, jak wszystkie szczeniaki ssaków. W ich wieku kaszaloty spędzają większość czasu na powierzchni, czekając aż ich matki i krewni najedzą się kałamarnic w głębinach. Dorosłe potrafią pozostać pod wodą przez około godzinę, zanim będą zmuszone wynurzyć się i wziąć wdech. Gdy matki wracają na powierzchnię, młode kaszaloty często parskają na powitanie, czekając aż będą mogły wyssać swoją porcję mleka.

Azory odgrywają bardzo ważną rolę w morskim ekosystemie Północnego Atlantyku. Ich skomplikowana cyrkulacja oceaniczna podlega wpływom Golfsztromu i odnóg prądów północnoatlantyckiego i azorskiego. Cechy oceanograficzne obejmują strome ściany, podwodne grzbiety i skarpy, oraz bardzo krótki szelf. Taka budowa i strome ściany wysp, w połączeniu z upwellingiem bogatych w substancje odżywcze wód głębinowych, sprawia, że jest to rejon stosunkowo żyzny w porównaniu do raczej jałowych wód Północnego Atlantyku. Ponieważ znajduje się tu pożywienie dla szerokiego spektrum gatunków, zarówno rybo, jak i planktonożernych, oraz takich, które odżywiają się głowonogami, cały oceaniczny łańcuch pokarmowy jest tu godnie reprezentowany, począwszy od malutkich mikroorganizmów po pelagiczne drapieżniki i gigantyczne morskie ssaki. Azory są jak snack bar dla waleni wędrujących pomiędzy swoimi żerowiskami i lęgowiskami. Zatoki i stosunkowo płytkie wody blisko brzegów stanowią doskonałe schronienie dla wielorybów i delfinów.

Pomimo bogactwa podmorskiego życia, zwłaszcza zanim zaczęło ono drastycznie się zmniejszać na skutek nadmiernych połowów na całym świecie, ludność Azorów w minionych wiekach zajmowała się głównie rolnictwem. Wielorybnictwo pojawiło się dopiero w połowie XIX wieku, gdy na wyspy zaczęli wracać emigranci, którzy w Stanach Zjednoczonych zdobyli doświadczenie w tym fachu. Jednak nawet wtedy Azory nie stworzyły własnej floty wielorybniczej - wszystkie operujące tu statki zawsze żeglowały pod obcymi banderami. Na skalistych wieżach - Vigia de Baleia, wybudowanych na wybrzeżach, obserwatorzy od świtu do zmierzchu, pozostając na łasce silnych wiatrów, wypatrywali na morzu charakterystycznych dla kaszalotów fontann. Gdy stado wielorybów zostało dostrzeżone, wielorybnicy alarmowani byli głośnymi fajerwerkami i sygnałami dymnymi. Myśliwymi byli zwykle farmerzy, robotnicy, czy rzemieślnicy, którzy mogli porzucić swoje zajęcia i wypłynąć w swoich drewnianych łodziach. Wieloryb mógł być upolowany przy pomocy harpunów, które trafiły w jego żywotne organy. Gdy zwierzę przestało się ruszać, można było doholować je do portu, wciągnąć po slipie i przetransportować do fabryki.