Uważacie, że jeżowce są nudne? Tymczasem ich życie płciowe zrewolucjonizowało wiedzę człowieka na temat mechanizmów reprodukcji.
Co przychodzi wam do głowy, gdy widzicie jeżowca? Nuda? Kolczasty? Auć? Mi osobiście przypominają one podwodne jeże, zwinięte w kłębek dla ochrony przed atakującym drapieżnikiem. Co zabawne, angielska nazwa jeżowca (urchin) oznaczało w dawnych czasach jeża (dziś zwanego hedgehog). Bardzo niewielu nurków zdaje się być zainteresowanych tymi stworzeniami. Niewiele się poruszają, nie robią nic szczególnie interesującego i nawet nie mają mózgów! Jak jednak widać na zamieszczonych fotografiach, potrafią one być zajmującymi obiektami, mają też ciekawą biologię.
Jednak my, ludzie, zamiast głośno złorzeczyć na ich istnienie podczas prób wyciśnięcia ich kolców z dłoni, czy stopy (niepotrzebne skreślić), powinniśmy im dziękować, gdyż odegrały one ważną rolę w poznaniu naszych procesów rozrodczych. Gdyby nie jeżowce, moglibyśmy wciąż wierzyć, że plemnik to mała ludzka istota, a jajeczko daje mu tylko komfortowe schronienie!
Jeżowce są szkarłupniami, spokrewnionymi z rozgwiazdami, lilowcami, wężowidłami i strzykwami. Wszystkie szkarłupnie charakteryzują się symetryczną budową i ich ciała zbudowane są z pięciu identycznych segmentów, U jeżowców widać wyraźnie te segmenty, patrząc od góry, a także na martwych skorupach tych zwierząt. Jeżowce mają bardzo dużo kolców, których używają do poruszania się, ochrony i zdobywania pożywienia. Od spodu mają one równie wiele nóg, zaopatrzonych w silne przyssawki, umożliwiające im poruszanie się, a także przytwierdzenie do twardych powierzchni. Nogi jeżowców nie są poruszane siłą mięśni, lecz w sposób hydrauliczny - przemieszczanie się umożliwia im przepompowywanie wody z jednych "stóp" do innych.
Jeżowce odżywiają się zarówno roślinami, jak i zwierzętami, nie gardzą padliną, oraz gąbkami, małżami i wąsonogami. Dają też schronie wielu innym zwierzętom, chcącym ukryć się przed drapieżnikami pomiędzy ich kolcami. W bliskim sąsiedztwie jeżowców żyją często krewetki, kardynałki, małe mątwy i przepiękne mandaryny. Chowając się za jeżowcami w sytuacji zagrożenia, mają nadzieję, że taka barykada zniechęci drapieżnika.
Pomimo swoich licznych kolców, jeżowce są pożywieniem dla wielu drapieżników. Niektóre rozgwiazdy nie gardzą swoimi kolczastymi kuzynami, natomiast dla zębaczy są one podstawą diety. Rogatnice i nadymki gustują w ich ikrze, podobnie jak ludzie. Ikra jeżowców, zwana ebi, a także ich organy rozrodcze, uważane są w Japonii za prawdziwy przysmak. To właśnie ludzie jedzący te jajeczka ponad 140 lat temu zwrócili na siebie uwagę grupy niemieckich biologów z centrum badawczego w Naples. Widząc lokalnych rybaków spożywających ebi, zaczęli oni zbierać jeżowce do badań.
W 1875 roku niemiecki biolog Oskar Hertwig stał się pierwszym człowiekiem, który zaobserwował proces rozmnażania na poziomie komórkowym. Stało się to możliwe, ponieważ jajeczka i plemniki jeżowców są praktycznie przezroczyste, dzięki czemu widać było, jak jądro plemnika przenika do jajeczka i łączy się z jego jądrem, tworząc jedność. Następnie Hertwig zaobserwował, jak nowopowstała komórka zaczyna się dzielić, co ostatecznie wykluczyło rolę bocianów i kapusty w ludzkiej reprodukcji. Wiele lat po tym odkryciu naukowcy stwierdzili, że jeżowce mają genotyp bardzo zbliżony do ludzkiego, co sprawia, że są one rewelacyjnym materiałem do badań nad rakiem i komórkami macierzystymi.
Więc gdy następnym razem będziecie przeklinać swojego przewodnika nurkowego za moczenie swoich najeżonych kolcami kończyn w occie, wrzątku, czy urynie, pamiętajcie, jak wiele nauczyliśmy się dzięki jeżowcom. A jeśli to wam zdarzy się być tym nieszczęsnym przewodnikiem, możecie wspomnieć biednej ofierze, że jeżowce są praktycznie nieśmiertelne, niektóre dożywają 200 lat bez żadnych widocznych oznak starzenia. To powinno zatrzymać narzekanie...
Jak pozbyć się kolców jeżowca? Już samo wyszukanie w Googlach remediów na nie, może odstraszyć od zbliżania się do jeżowców, nawet jeśli nigdy nie mieliście z nimi bolesnego kontaktu... Namaczanie w roztworze moczu i soku ananasowego? Jeśli w dłoni lub stopie utkną wam kolce jeżowca, spróbujcie wymoczyć kończynę w wodzie tak gorącej, jak tylko dacie radę wytrzymać, przez 60 - 90 minut. Wyciągajcie tylko te kolce, które dają się łatwo chwycić, nie próbujcie ich wyciskać, ani wydłubywać, gdyż mogą się połamać i spowodować zakażenie. Jeśli kolce utkwią w pobliżu stawów, lub pojawią się objawy infekcji, należy czym prędzej udać się do lekarza. Czasem do usunięcia głęboko wbitych kolców niezbędna jest interwencja chirurgiczna. Moczenie zranionego miejsca w gorącym occie powoduje rozpuszczenie kolców i zapobiega infekcji, jednak po takim zabiegu cuchnie się jak sklep rybny - wybór należy do was...
